De Sentinels debuteren in The X-Men #14, met omslagdatum november 1965, geschreven door Stan Lee, met Jack Kirby voor de omslag en de lay-outs, en de binnentekeningen gesigneerd door Jay Gavin, het pseudoniem van Werner Roth. Het nummer introduceert ook Bolivar Trask, de wetenschapper die deze robotachtige mutantenjagers bouwt, en het opent een reeks die zich over de twee volgende nummers uitstrekt. Verzamelaars zoeken het omdat het niet één personage voortbrengt, maar een industrieel jachtapparaat.

In een verzameling Marvel-strips uit de jaren zestig neemt dit nummer een ongemakkelijke plaats in. Lange tijd werd het beschouwd als een aflevering uit het midden van de reeks, maar drie decennia later bleek het de oorsprong van het meest gebruikte verhaalmechanisme in het mutantenkorpus te zijn. Wanneer een koper vandaag over The X-Men #14 beslist, koopt hij geen memorabel paneel: hij koopt de bron van een terugkerende dreiging. Dat verschil verandert hoe u het exemplaar beoordeelt en hoeveel u ervoor bereid bent te betalen.

Zoals altijd in deze gids worden alleen geverifieerde gegevens (makers, nummers, data) als feit gepresenteerd. De analyse is van ons, zonder reproductie van panelen of beschermde dialogen.

Profiel van The X-Men #14: nummer, jaar en waarom het een sleutelnummer is

Het nummer, de datum en de signaturen

The X-Men #14 draagt de omslagdatum november 1965. Net als bij alle Amerikaanse boekjes uit die tijd is deze datum een datum van terugtrekking van de kiosk, geen publicatiedatum: de werkelijke uitgave gaat de gedrukte datum twee tot drie maanden vooraf. Een verkoper die «1965» schrijft en een andere die «zomer 1965» schrijft, kunnen daarom hetzelfde object beschrijven zonder dat een van beiden ongelijk heeft.

Het scenario wordt aan Stan Lee toegeschreven. Bij de tekeningen vraagt de verdeling om voorzichtigheid: Jack Kirby wordt genoemd voor de omslag en de opbouw van de pagina's, terwijl de binnenpotloden gesigneerd zijn met Jay Gavin, het pseudoniem dat Werner Roth destijds gebruikte. Bronnen verschillen over ieders aandeel in de lay-outs, en de toewijzing van de inkt varieert van het ene register naar het andere. Als u dit nummer voor een specifieke signatuur koopt, controleer de aanhef dan op het exemplaar zelf en niet in een advertentie.

De inhoud zelf staat niet ter discussie. Bolivar Trask verschijnt hier voor het eerst: een antropoloog die ervan overtuigd is dat de mensheid op haar eigen uitsterven afstevent, en die een reeks grote robots heeft laten bouwen die geprogrammeerd zijn om dragers van het mutantengen op te sporen en onschadelijk te maken. De omslag speelt met het verschil in schaal tussen die machines en menselijke silhouetten, een stilistische keuze die daarna tientallen keren zou worden gekopieerd.

Eén aflevering in drie delen, geen op zichzelf staand nummer

Het punt dat veel kopers te laat ontdekken: #14 is geen op zichzelf staand verhaal. De confrontatie ontvouwt zich over #14, #15 en #16, en in #15 verschijnt Master Mold, de moedermachine die verantwoordelijk is voor de productie van de andere. Met andere woorden, de eerste verschijning van de Sentinels en die van hun fabriek vallen niet in hetzelfde boekje, wat binnen één reeks twee afzonderlijke sleutelnummers oplevert.

Het praktische gevolg op de markt: het volledige trio wordt als set verhandeld, met een premie boven de som van de drie afzonderlijk gekochte nummers, vooral wanneer de staten uniform zijn. Een verzamelaar die #15 en #16 al in een bepaalde staat heeft, doet er goed aan voor #14 hetzelfde niveau na te streven in plaats van elke kans te grijpen. Een ongelijke set, met twee verse exemplaren en een derde dat sterk gelezen is, verkoopt slechter door dan een uniforme set één graad lager.

Deze setlogica verklaart ook fasen van spanning in het aanbod. Wanneer een handelaar een drieluik uit elkaar haalt om #14 apart te verkopen, blijven de andere twee in de rekken en wekken ze de indruk dat het eerste zeldzaam is geworden. Observeer de werkelijke diepte van de markt gedurende enkele weken voordat u concludeert dat schaarste intreedt.

Wat deze machines veranderen aan de mechaniek van mutantenverhalen

Het historische belang van november 1965 is niet dat er één tegenstander bijkwam. Tot dan toe kwamen dreigingen in individuele vorm, met een gezicht, een naam en persoonlijke motieven. Trask introduceert iets anders: een institutioneel, herhaalbaar en gefinancierd antwoord, dat geen wraak zoekt maar de uitroeiing van een hele categorie mensen. Het gevaar wordt kwantitatief en daardoor eindeloos herbruikbaar door elke latere schrijver.

Deze eigenschap maakte het apparaat tot een uitgeversfortuin. De grote mutantenverhalen die volgden, rusten zeer vaak op een variant van dezelfde motor: een machine of een staatsprogramma dat jaagt, en protagonisten die gedwongen worden te vluchten in plaats van te vechten. Het verhaal dat in 1981 in Uncanny X-Men #141 en #142 verscheen en in 2014 de titel gaf aan een filmbewerking, drijft die logica naar een verwoeste toekomst. De latere golven, robots van een nieuwe generatie, mensen die in machines zijn veranderd, de vernietiging van Genosha in het begin van de jaren 2000, herhalen het principe dat hier is neergelegd.

Voor een koper heeft dit nalevende effect een concrete vertaling: de vraag naar dit nummer hangt niet af van één personage wiens populariteit zou kunnen vervagen, maar van een motief dat voortdurend wordt hergebruikt. Sleutelnummers die aan een terugkerend apparaat zijn gekoppeld, doorstaan marktdalingen over het algemeen beter dan die aan één figuur gebonden zijn, en dat geldt voor de personages die in het teamoverzicht worden belicht.

Waarom de prijs lang na de publicatie is gestegen

Jarenlang werd dit boekje verhandeld tegen de gangbare prijs voor de nummers van de reeks tussen #11 en #20, zonder noemenswaardige premie. Twee bewegingen trokken het uit de groep. Ten eerste de blijvende vestiging van de robots als referentietegenstanders, waardoor #14 achteraf een onmisbaar startpunt werd. Ten tweede de verschuiving van de markt naar lezen op basis van eerste verschijningen, die een premie legde op elk boekje dat herkenbaar is als oorsprong van een nog gebruikt element.

De tijdsvertraging tussen publicatie en erkenning heeft een bijeffect op de gemiddelde beschikbare staat. Een vroeg herkend nummer wordt vroeg beschermd; een nummer dat twintig jaar gewoon bleef, is rondgegaan, herlezen, opgestapeld en op gewicht verkocht. Hoge waarderingen zijn hier dus verhoudingsgewijs zeldzamer dan bij boekjes die vanaf hun verschijning belangrijk werden geacht, en het prijsverschil tussen een gemiddeld exemplaar en een vers exemplaar is daardoor groter.

De variabelen die de waarde bepalen

Vier parameters wegen, in deze volgorde. Ten eerste de staat: bij een geniet boekje uit 1965 betekent een stap omhoog in de waarderingsklasse meestal een vermenigvuldiger, geen percentage, en het verschil versnelt aan de top van de schaal. Daarna de integriteit van de omslag, want de achtergrondkleur van deze Marvel-omslagen uit het midden van de jaren zestig maakt elke randslijtage meteen zichtbaar.

De derde parameter is de uitgave, in geografische zin. Een deel van de Amerikaanse oplage werd met een prijs in pence op het prijsvakje naar het Verenigd Koninkrijk geëxporteerd, en deze exemplaren vormen een eigen submarkt, soms met korting, soms gezocht vanwege hun relatieve zeldzaamheid, afhankelijk van de periode. De vierde is de restauratie: een versterkt, gewassen of bijgewerkt exemplaar verandert van waardecategorie, zelfs wanneer de ingreep schoon en gemeld is.

Geen van deze variabelen is af te lezen van een slecht ingekaderde verkoopfoto. Als u de rand, de vier hoeken en het prijsvakje niet van dichtbij kunt zien, ga er dan van uit dat u het exemplaar nog niet kent. Om uw bandbreedte vóór een onderhandeling te bepalen, voorkomt een voorlopige schatting dat u vastklampt aan de prijs die de verkoper toont.

Verzamelt u deze reeks?

Houd bij wat u bezit, wat u mist en wat uw verzameling waard is. 7 dagen gratis proberen.

Mijn proefperiode starten →
The X-Men #14 (1965): de onderdelen van dit artikel, in leesvolgorde

Het origineel herkennen tussen zijn herdrukken

Deze inhoud is meerdere keren opnieuw in omloop gebracht, en elke herdruk is voor wie weet waar hij moet kijken zonder twijfel te onderscheiden van de uitgave van 1965. De reeks zelf kwam van het begin tot het midden van de jaren zeventig in een herdrukfase: de afleveringen van Lee en Kirby verschenen opnieuw onder een veel hogere nummering, soms met opnieuw samengestelde omslagen en een ander aantal pagina's. Een boekje dat dit verhaal draagt met een hoog nummer van twee cijfers, is dus geen uitgave van 1965.

Daarna komen de kleurencollecties op dik papier, de goedkope zwart-witomnibussen en de ingebonden uitgaven. Alle dragen een barcode, een recente copyrightvermelding en een vierkante rug: geen enkele is te verwarren met een geniet origineel. Het grensgeval is het facsimile, dat de omslag en soms de advertenties van de tijd reproduceert. Als er een facsimile van dit nummer bestaat, is het te herkennen aan het witte papier, het ontbreken van vergeling aan de binnenkant en een herdruknotitie in kleine letters bij het copyright. Controleer dit detail systematisch wanneer een foto een omslag toont die verrassend fris lijkt voor een boekje van zestig jaar oud.

Ten slotte heeft de Franse vertaling de Amerikaanse nummering nooit overgenomen. De Franse publicaties die deze afleveringen brachten, nummerden ze opnieuw, verplaatsten ze soms en kortten ze soms in. Ze hebben een eigen verzamelbelang, maar ze zijn niet te vergelijken met het origineel en moeten niet in de plaats ervan worden gecatalogiseerd.

De valkuilen die specifiek voor dit nummer gelden

De eerste valkuil is de advertentie die «de eerste verschijning van de Sentinels en Master Mold» op #14 alleen verkoopt. De moedermachine komt in het volgende nummer. Een advertentie die beide samenvoegt, is ofwel slecht geïnformeerd ofwel bewust optimistisch, en in beide gevallen rechtvaardigt ze het verzoek om extra foto's voordat u verder gaat.

De tweede valkuil komt van de nietjes. Bij Marvel-boekjes uit deze periode trekt de oxidatie van de nietjes in het papier en ontstaat een bruine vlek die zich over meerdere middelste pagina's uitstrekt. Ze is van buitenaf nooit zichtbaar en beperkt een waardering permanent. Vraag om een beeld van de middelste vouw, plat opengeslagen.

De derde valkuil is een omslag die is losgemaakt en daarna zonder lijm is teruggeplaatst, wat op een frontale foto perfect lijkt. Vraag om een driekwartopname, licht geopend: een boekje dat niet meer bij elkaar blijft, verraadt zichzelf meteen. De vierde, verraderlijkere valkuil betreft exemplaren die worden aangeboden als afkomstig uit een geïdentificeerde originele verzameling. Zulke herkomsten hebben een echte waarde, maar ze worden niet bewezen door een zin in een advertentie en moeten gedocumenteerd zijn.

De naburige nummers die ook tellen

Rond november 1965 verdienen verschillende nummers van de reeks om verschillende redenen tegelijk gevolgd te worden. #15 voor Master Mold, al genoemd, en #16 voor de oplossing van de reeks: de laatste sluit de confrontatie af en vervolledigt de set waar kopers naar zoeken. De drie vormen het meest gezochte blok in dit stuk van de nummering.

Verder op, brengt de tweede golf robots aan het eind van de jaren zestig de familie Trask terug in het verhaal en biedt het een goedkoper instapmoment voor wie een verschijning van de Sentinels wil zonder op de oorsprong te mikken. Nog verder ondersteunen de afleveringen uit het begin van de jaren tachtig die de verwoeste toekomst vestigen de prijzen op een aanhoudend niveau en trekken ze een ander publiek aan, vaak afkomstig uit de film. De protagonisten van die verhalen verschijnen in de vermeldingen van Wolverine en Magneto.

Wat de waardering verandert

Dat dit nummer gewaardeerd wordt, betekent iets anders naargelang de beoogde waardering. In de middenklassen weegt de kost van de procedure en de verzending zwaar tegen de verwachte prijsstijging, en een niet-gewaardeerd, goed gefotografeerd exemplaar verkoopt correct onder geïnformeerde verzamelaars. In de hoge klassen wordt de verzegelde houder bijna een voorwaarde: boven een bepaald niveau nemen kopers het risico van het oordeel van een amateur op een boekje van deze leeftijd niet meer.

Twee aantekeningen wegen hier bijzonder zwaar. De eerste betreft de restauratie: bij een boekje uit 1965 komt ze vaak voor, en ze moet uw bod duidelijk verlagen, niet symbolisch. De tweede betreft de papierkwaliteit, apart beoordeeld van de algehele staat. Een structureel intact exemplaar met bros papier zal niet zo hoog worden gerangschikt als een gelijkwaardig exemplaar met soepel papier, en dat onderscheid hangt vaak af van exemplaren die in warme, vochtige omstandigheden zijn bewaard.

Dit blok in een verzameling bijhouden

In de catalogus is de reeks geregistreerd onder de titel The X-Men (1963), en daar vindt u nummer 14. Registreer het met drie gegevens die u opnieuw zult gebruiken: de waardering of uw geschatte waardering, de aanwezigheid van een prijs in pence op het vakje en de vraag of het exemplaar gewaardeerd of ongewaardeerd is. Deze drie velden volstaan om twee jaar later te beslissen of u door een vervanging moet opwaarderen.

Als u alle drie de nummers nastreeft, houd dan één regel per boekje aan in plaats van één regel voor het blok. Een set wordt als blok doorverkocht, maar stuk voor stuk gekocht, en de koopbeslissing wordt op het niveau van het stuk genomen. Noteer bovendien het verschil in waardering tussen uw drie exemplaren: het is de indicator die u vertelt welk u als eerste moet vervangen wanneer zich een kans voordoet. De andere sleutelnummers die aan de oprichters van het team zijn gekoppeld, gevolgd via de vermeldingen van Cyclops en Jean Grey, zijn volgens dezelfde lijnen georganiseerd.

Een laatste tip voor het bijhouden: archiveer bij de aankoop een foto van de middelste vouw en de vier hoeken. Bij een geniet boekje van deze leeftijd verandert de staat met de opslag, en een gedateerd register van de staat van het exemplaar beschermt u bij een doorverkoop of een verzekeringsclaim.

Laat, voordat u een bod doet op het blok van november 1965, uw exemplaren schatten om te zien welk van de drie het eerst vervangen moet worden.

Mijn strip laten schatten
The X-Men #14 (1965): de veelgestelde vragen die dit artikel beantwoordt

Veelgestelde vragen

Nee. De moedermachine die de andere robots produceert, komt in het volgende nummer, #15. Het boekje van november 1965 introduceert de Sentinels en hun ontwerper Bolivar Trask, niet hun fabriek. Advertenties die beide eerste verschijningen in één nummer groeperen, zijn onnauwkeurig en rechtvaardigen een verzoek om extra foto's van de inhoud.

Als uw doel doorverkoop is, ja: het blok #14 tot en met #16 wordt met premie verhandeld wanneer de staten uniform zijn. Als uw doel alleen het oorspronkelijke sleutelnummer is, volstaat #14. Streef in beide gevallen naar een uniforme staat in plaats van naar een losse kans, want een onevenwichtige set verliest het voordeel dat coherentie biedt.

Stan Lee schreef het scenario. Jack Kirby wordt geassocieerd met de omslag en de opbouw van de pagina's, terwijl de binnenpotloden gesigneerd zijn door Jay Gavin, het pseudoniem van Werner Roth. De precieze verdeling tussen lay-outs en afwerking wordt van het ene register naar het andere betwist, en de inkt wordt door verschillende bronnen verschillend toegeschreven. Lees de aanhef op het exemplaar zelf.

Kijk naar het prijsvakje in de linkerbovenhoek van de omslag: exemplaren die naar het Verenigd Koninkrijk zijn geëxporteerd, dragen een waarde in pence in plaats van de Amerikaanse prijs. Vraag altijd om een close-up van dit gebied, want sommige verkopers snijden het bij. Deze submarkt heeft een eigen dynamiek, soms met korting, soms gewaardeerd om haar relatieve zeldzaamheid.

Omdat het bereik van het apparaat dat Trask uitvond pas duidelijk werd met het massale hergebruik ervan, met name in de verhalen over de verwoeste toekomst aan het begin van de jaren tachtig en later in filmbewerkingen. Doordat het twee decennia gewoon bleef, is het boekje veel rondgegaan, waardoor hoge waarderingen vandaag verhoudingsgewijs moeilijker te vinden zijn.