In Frankrijk wordt Marvel uitgegeven door Panini Comics, dat de licentie sinds januari 1997 bezit (aanvankelijk onder de naam Marvel France). DC Comics en het voormalige label Vertigo worden uitgegeven door Urban Comics, dochter van Dargaud (groep Média Participations), waarvan het eerste boek verscheen op 20 januari 2012. Image Comics heeft geen enkele uitgever: omdat de series van de makers zelf zijn, wordt elke titel afzonderlijk onderhandeld, bijvoorbeeld Saga bij Urban of The Walking Dead bij Delcourt, uitgever van comics in de kiosk sinds 2005. Valiant zit sinds 2016 bij Bliss. Vóór hen kwam Marvel bij Lug (vanaf 1969) en daarna bij Semic (1989-1996), en DC bij Semic en daarna Panini (van ongeveer 2005 tot 2011). Weten wie wat uitgeeft is weten welke collectie, welk formaat en welke vertaling je koopt.
Een comicslezer in Frankrijk koopt zelden een boek “van Marvel” of “van DC”: hij koopt een boek van Panini of Urban Comics, met hun formaat, hun vertaling, hun collectienummering en hun herdrukbeleid. De kaart van de Franse uitgevers begrijpen is geen oefening voor specialisten. Het is wat je laat weten waar je een titel moet zoeken, waarom twee edities van hetzelfde verhaal naast elkaar bestaan, en waarom een serie soms midden in het verhaal stopt.
Dit artikel tekent die kaart, licentie per licentie, en gaat daarna terug in de geschiedenis van die licenties sinds 1969. Het gaat alleen over uitgevers: niet over verkooppunten of platforms. Voor een kwalitatieve rangschikking van de Amerikaanse uitgevers zelf, zie onze rangschikking van comicsuitgevers.
De huidige kaart, licentie per licentie
Marvel: Panini Comics
Panini verkrijgt de Marvel-licentie in januari 1997, via een structuur genaamd Marvel France, sindsdien omgedoopt tot Panini Comics France. Al in februari 1997 verschijnen vijf tijdschriften in de kiosk, waaronder Spider-Man, Avengers en Silver Surfer. Bijna dertig jaar later geeft Panini het hele Marvel-universum uit, in tijdschriften, softcover-bundelingen en gebonden edities, evenals de Star Wars-licentie in stripvorm.
DC Comics: Urban Comics
Wanneer Panini de DC-licentie in de zomer van 2011 verliest, koopt Média Participations, moederbedrijf van Dargaud, haar terug en richt Urban Comics op. De eerste titel, op 20 januari 2012, is een grootformaat heruitgave van Watchmen. Urban organiseert zijn catalogus in collecties per periode: “DC Archives” voor de werken van 1936 tot 1985, “DC Classiques” voor 1985 tot 2011, “DC Renaissance” voor de relance van 2011, daarna “DC Rebirth”. Daarbij komen Vertigo, een collectie van onafhankelijken en, sinds 2018, een collectie “DC Black Label”.
Image Comics: meerdere uitgevers
Image is geen uitgever zoals Marvel of DC: zijn series zijn meestal eigendom van hun makers. Er bestaat dus geen enkele “Image-licentie” in Frankrijk. Elke serie wordt afzonderlijk overgedragen, en de titels van Image zijn verdeeld over meerdere Franse uitgeverijen. Urban Comics geeft zo Saga uit sinds april 2012, Delcourt geeft The Walking Dead uit, en kleinere uitgeverijen hebben andere series overgenomen.
Delcourt: volwassen en onafhankelijke comics
Delcourt is in de eerste plaats een uitgever van Frans-Belgische strips, maar publiceert al lang comics. Zijn collectie Contrebande ontving werken voor volwassenen, waaronder de integrale V for Vendetta in 1999. Sinds april 2005, op initiatief van Thierry Mornet, voormalig medewerker van Semic, geeft het ook comics uit in de kiosk. Zijn catalogus bestaat vooral uit Amerikaanse onafhankelijke series, waaronder The Walking Dead.
Valiant: Bliss
Valiant werd in Frankrijk tot september 2015 zonder groot succes uitgegeven door Panini. Twee oprichters stellen de Amerikaanse uitgever dan voor er een heel huis aan te wijden: Bliss Comics, later Bliss Éditions, brengt zijn eerste boeken uit in april 2016, in hardcover. Het is het duidelijkste voorbeeld van een licentie die van strategie verandert door van uitgever te veranderen.
Naast deze vijf huizen publiceert een constellatie van kleine uitgevers Amerikaanse onafhankelijke titels, vaak één voor één, naargelang de beschikbare licenties. De grote uitgevers van manga en Frans-Belgische strips geven ook af en toe comics uit. Voor deze titels geldt dezelfde regel als voor Image: je zoekt de serie, niet het huis.
Hoe we hier zijn gekomen: een halve eeuw licenties
De huidige kaart is slechts de laatste stand van een geschiedenis van licenties die met regelmatige tussenpozen van hand wisselden. Elke wissel heeft sporen achtergelaten in de bibliotheken: onderbroken series, verschillende vertalingen, nummeringen die opnieuw beginnen.
1969: Lug, de uitgever uit Lyon
Lug, in 1950 in Lyon opgericht door Marcel Navarro en Alban Vistel, geeft avonturenreeksen in klein formaat uit. Vanaf 1969 maakt het de Marvel-superhelden bekend in Frankrijk, met Fantask en daarna Strange, gelanceerd in 1970. Voor de lezers van de jaren zeventig en tachtig komen de Marvel-superhelden via deze Lyonese tijdschriften binnen. Ons artikel Lug en Strange, de nummers van vóór 1980 behandelt deze periode vanuit het verzamelperspectief.
1989: Semic neemt Lug over
In januari 1989 gaat Marcel Navarro met pensioen en verkoopt hij de Lug-titels aan de Scandinavische perscombinatie Semic. De tijdschriften gaan verder onder de naam Semic France, dat ook DC, Image en Italiaanse fumetti uitgeeft.
1996-1997: Marvel gaat naar Panini
In oktober 1996 verliest Semic de Marvel-licentie. Alle Marvel-vertalingen stoppen, ook in Strange, dat al zesentwintig jaar werd uitgegeven. Semic compenseert met DC-titels, die het in Strange onderbrengt, en met Image, zoals Gen 13 of WildC.A.T.s. In januari 1997 neemt Panini Marvel over. Semic wordt eind 1998 overgenomen en verdwijnt in 2005.
2005-2011: DC bij Panini
De DC-titels, waarvan de Franse uitgave sinds het begin van de jaren tachtig als chaotisch is beschreven, gaan iets meer dan vijf jaar naar Panini. Panini geeft dan Marvel en DC tegelijk uit.
2012: Urban Comics
In de zomer van 2011 verliest Panini DC. Urban Comics start in januari 2012, op het moment dat DC zijn hele universum opnieuw lanceert met nummers 1. Urban stopt sommige door Panini lopend gelaten series en begint bij andere opnieuw vanaf nul, met een indeling per periode.
Verzamel je deze reeks?
Houd bij wat je hebt, wat je mist en wat je collectie waard is. Proefperiode van 7 dagen.
Mijn proefperiode starten →Wat de uitgeverswissels voor een verzamelaar veranderen
De onderbroken series. Wanneer een licentie van hand wisselt, zet de nieuwe uitgever lopende series niet noodzakelijk voort. De overgang van DC van Panini naar Urban in 2011-2012 is het best gedocumenteerde voorbeeld: sommige door Panini gestarte series zijn niet voortgezet. Een verzamelaar die de eerste delen van een onderbroken serie bezit, moet weten dat het vervolg misschien niet in het Frans bestaat, of dat het in een andere indeling is heruitgegeven.
De vertalingen. Hetzelfde verhaal kan in twee Franse vertalingen bestaan, afhankelijk van de uitgever. V for Vendetta is daar een goed voorbeeld van: de vertaling van Jacques Collin, gebruikt door Zenda, Delcourt en daarna Urban, en die van Alex Nikolavitch, eigen aan de Panini-editie van 2009. Voor een oplettende lezer is dat geen detail.
De nummeringen. Elke uitgever nummert zijn tijdschriften en collecties op zijn eigen manier, los van de Amerikaanse nummering. Hetzelfde verhaal kan voorkomen in een nummer van Strange bij Lug, daarna in een Panini-bundeling, daarna in een integrale. Om een Franse collectie te volgen moet je de titel van het tijdschrift noteren, het nummer en de Amerikaanse aflevering die het bevat. Onze gids om te beginnen met Strange en de Marvel-tijdschriften in Frankrijk past deze methode toe.
De waarde. De Franse markt maakt een duidelijk onderscheid tussen oude edities uit de kiosk (Lug, Semic) en moderne bundelingen. De eerste zijn verzamelobjecten, met hun eigen sleutelnummers; de tweede zijn vooral leesboeken, naar believen herdrukbaar. Voor de Semic-periode laat ons artikel over de Spider-Man-nummers van Semic zien hoe die markt is georganiseerd.
Drie vragen om jezelf te stellen voordat je koopt
Wie geeft de serie vandaag uit?
Voor Marvel en DC is het antwoord eenvoudig: Panini en Urban. Voor al het overige zoek je de serie op titel. Een onafhankelijke serie kan tussen twee delen van uitgever zijn veranderd.
Is de editie die ik koop compleet?
Controleer of de huidige uitgever de serie tot het einde heeft uitgegeven, of dat een integrale haar volledig overneemt. De series die bij een licentiewissel zijn gestopt, zijn de meest voorkomende valkuil.
Is het de vertaling en het formaat die ik wil?
Softcover of hardcover, tijdschrift of bundeling, oude of nieuwe vertaling: deze keuzes tellen zwaarder dan de naam van de uitgever. Beslis ze voordat je het eerste deel koopt, om een homogene collectie te houden.